Then, Sooner, I Give Credence to the Tale: On Some Narrative Texts by Martinus Nijhoff/Dan Hecht Ik Eer Geloof Aan Het Verhaal: Over Enkele Narratieve Teksten Van Martinus Nijhoff

Article excerpt

Abstract

With short lyrical poems being the poetical standard nowadays, long story-telling poems can be seen as a provocative genre. Characterisfics of modem epic poems can be explored by examining a brief and a story-telling poem by Martinus Nijheff.

Opsomming

Nu korte, lyrische gedichten de poetische norm lijken te zijn, vormen lange, epische gedichten een provocerend genre. De karakterisfieken van moderne epische gedichten kunnen worden verkend door een kort verhalend gedicht van Martinus Nijhoff onder de Ioep te nemen.

1. Inleiding

Lange en verhalende gedichten worden wel ervaren als provocatie. Dat blijkt bijvoorbeeld uit Kevin Walzers polemiek in The ghost of tradition (1998) met academische poezievorsers in de laatste decaden van de vorige eeuw in Amerika. En hoewel ik het in Nederland niet met zoveel woorden las, denk ik dat de verhalende poezie ook daar in een kwade reuk staat bij de serieuze poezielezer. Dit komt onder andere doordat verhalende poezie geassocieerd kan worden met anekdotische poezie, een genre dat vooral pejoratief genoemd world. (1) Dat is duidelijk bij beschrijvingen van een generatie van dichters die nauwelijk (meer) meetelt in de Nederlandse poeziegeschiedenis, de Criterium-generatie.

Waarschijnlijk heeft de revolutie van de Vijftigers bijgedragen aan die reputatie. Deze vernieuwers zetten zich--chargerend natuurlijk--af tegen poezie van dichters als Hoornik, Vasalis, Aafjes en Merrien die verscheen in Criterium en Columbus (De Vriend, 1986:253; zie ook Brems, 2006:104; T'Sjoen, 2005:224). Zo positioneerde Kousbroek zijn nieuwe poezie door haar af te zetten tegen die van Vasalis: "Dat er niet meer vaag in parken of woestijnen wordt geIopen. Dat de vlucht in de droom aan de dijk wordt gezet, omdat hij onbruikbaar is." (Geciteerd naar Fokkema, 1999:43.) Het uitgangspunt van Criterium was de terugkeer tot het natuurlijke leven, of zoals de sjibboletregel van Vasalis luidt: "eerbied voor de gewone dingen". Dat heeft volgens Middeldorp (1985:55) "geleid tot een stroom van anekdotische poezie die in de anekdote bleef steken". Die gedichten zouden "er ook de oorzaak van [zijn] clat de poezie balanceerde op de rand van het drakerige" (Middeldorp, 1985:56).

Hoornik, een van de centrale figuren van Criterium, heeft deze negatieve waardering niet verhinderd. In zijn artikel Criterium voorbij schonk hij in 1958 immers ook aandacht aan "Criterium op-zijnslechtst". Dat openbaarde zich "vooral na zijn opheffing in 1942, toen het anekdotisme in sonnetvorm en de berijmde journalistiek hoogtij gingen vieren" (Hoornik, 1978a: 123).

De neerbuigendheid jegens de Criterium-poezie kan te maken hebben met de vooronderstelling dat poezie moeilijk moet zijn, althans niet vooral toegankelijk hoeft te zijn, een standpunt dat in ieder geval sinds de Tachtigers in Nederland wordt uitgedragen. Verhalende teksten, en zeker de anekdotische teksten daaronder, hebben juist de reputatie dat ze makkelijk zijn. Dat is af te lezen aan de enorme populariteit door de jaren heen van de poezie van Vasalis, en ook van die van Rutger Kopland, een vertegenwoordiger van de latere, aan Criterium gerelateerde Tirade-richting.

De combinatie van poezie, verhaal(tje) en eenvoud sprak recent in berichtgeving omtrent de benoeming van de "populaire Carol Ann Duffy als eerste vrouw [...] tot Poet Laureate van het Verenigd koninkrijk". De vette kop boven het stuk in de NRC luidt: "Verhalend dichteres van toegankelijke poezie". In het artikel stelt de verslaggever dat Duffy's werk wordt gekenmerkt door

een verhalende stijl. Haar werk leest volgens de meeste critici makkelijk, maar bezit toch veel diepgang. De combinatie maakt haar tot de best verkopende dichter[e]s van het land. Haar zeven bundels voor volwassenen worden wel compacte romans genoemd. (Van Straaten, 2009.)

Mijn zoektocht in de afgelopen jaren naar moderne lange en verhalende, kortweg epische gedichten heeft me aan het twijfelen gebracht. …