Academic journal article Kadin/Woman 2000

Tanzimat Donemi Turk Romaninda Kadin Uzerine Bir Degerlendirme

Academic journal article Kadin/Woman 2000

Tanzimat Donemi Turk Romaninda Kadin Uzerine Bir Degerlendirme

Article excerpt

Ozet

Turk tarihinde bir donum noktasi olan Tanzimat donemi, devlet ve toplum yapisinda onemli degisiklikleri beraberinde getirmistir. Fikri ve sosyal alanda bu degisimin bariz olarak hissedildigi kurumlardan biri de ailedir. Bu donem romanlari oncelikle toplumu egitmeyi amaclamis ve romanlarda kadinin yeri egitim ve batililasma ekseninde ele alinmistir. Elestirilen kadin tiplerinin yani sira, idealize edilmis kadinlara da yer verilmistir. Bu degerlendirme, tarih kitaplarinda goremedigimiz, kadinin yasadigi degisimi somut ve detayli orneklerle sunma amacini tasimaktadir.

Anahtar Kelimeler Tanzimat, kadin, hikaye, roman, batililasma.

**********

Tanzimat fermani ile birlikte yeni ve farkli bir medeniyet dairesine giren Osmanli Devleti siyasi, sosyal, fikri ve idari yapusinda onemli degisiklikler yapmistir. Pek cok sahada kendisini derinden hissettiren bu degisimin altinda yatan amac, bozulan kurumlari islah etmek ve gelismis dunya devletlerinin ileri yonlerini ornek alarak, devleti ve halkiyla guclu bir yapi ortaya koyabilmekti. Bu gecis surecinde, sosyal yapi icerisinde aile kurumunun ve kadinin yasadigi degisim, oldukca onemli gelismeleri ve basarilari beraberinde getirmistir. Sosyal hayatin kucuk bir ornegi olan aile ve ailenin onemli bir uyesi konumunda kadinin sahip oldugu gelisme cizgisi, ayni zamanda Tanzimat'in toplum hayatina ne derece tesir ettigini de ortaya koymaktadir.

"Tanzimat devrinde, kadinln ev icinden dis dunyaya yonelmesi, zaruretten cok modaya kapilmasi ile olur. Bunda Misirli kadinlarin da tesiri gorulur. Kirim savasi, yillarinda, Hidiv ailesi cesitli sebeplerle Istanbul'a gelir. Hidiv ailesinin hanimlarinin kilik kiyafet, eglenme tarzi ve davranislari Istanbul hanimlarindan daha acik, serbest ve alafranga tarzdadir" (Ugurcan, 1992, s.498). Kadinin disariya acilmasinda diger ulkelerdeki hemcinslerinden etkilenmesi ve gazeteler vasitasiyla batidaki gelismelerden haberdar olmasi onemli rol oynamistir.

Edebiyat cevrelerinde donemin yaygin gorusu, halki egitmek amacini, tasiyan eserler yazmak ve bu eserler araciligiyla okuyucuya bir takim mesajlar vermektir. Yazarlar oncelikli sorunun halki egitmek oldugunu bildikleri icin, gerek makalelerinde, gerekse hikaye ve romanlarinda yol gostericilik misyonunu benimsemislerdir. Devlet yonetiminden sorumlu olan kisiler, kiz cocuklarina yonelik rustiyeler acarak kadinlarin tahsili konusuna onemle egilirken, yazarlar da eserlerindeki itibari alemlerde kadina yonelik elestirileri veya idealize edilmis kadin tiplerini sunarak okuyucuyu, dolayisiyla halki farkli ve etkin bir yolla egitmeye calismislardir.

Tanzimat romancilari, yazdiklari eserlerde kadin konusuna farkli acilardan yaklasmislardir. Pek cok yazarda ortak konu olarak kadinin toplumdaki statusu sorgulanirken kimi romanlarda kadin kendine ozgu vasiflariyla bireysel olarak ele alinmis, kimilerinde de belli bir kesimi temsil eden tipler seviyesinde islenmistir. Romanlarda karsimiza cikan elestiriler olumsuz yonleriyle on plana cikarilan kadinlar uzerinde yogunlasir. Olay orgusundeki catisma, "olan" ile "olmasi gereken" arasinda yasanlr. Eski hikayecilik geleneginin izlerini tasiyan bu donem romanlarimizda tipler "iyi" veya "kotu" seklinde tek boyutlu olarak ele alinmislardir. Yazarin dogrularini, savunan roman kahramanlari onemli olcude idealize edilirken, elestirilerin yoneltildigi kisiler romanin basindan sonuna kadar tek bir cizgi uzerinde ilerleyerek, farkli davranis sekilleriyle okuyucuyu sasirtmazlar.

Tanzimat doneminde, kadinin statusu hakkinda bilgi veren pek cok gazete makalesi, arastirma ve belge mevcuttur. Biz de, bu donem sanatcilari edebi eser vasitasiyla toplumu egitme gayesi guttukleri icin, romanlarda islenen kadinla ilgili dusuncelerin, devrin toplum yapisi ve toplumun kadina bakisini yansitacagini dusunerek kadinin dunyasinin itibari alemde nasil kurgulandigini tespit etmeye calitik. Donemin sartlari, yazarin kisiligi ve hayat hikayesi vb. …

Search by... Author
Show... All Results Primary Sources Peer-reviewed

Oops!

An unknown error has occurred. Please click the button below to reload the page. If the problem persists, please try again in a little while.