Academic journal article Business and Economics Research Journal

Dogrudan Yabanci Yatirimlarin Ekonomik Belirleyicileri: Türkiye Ekonomisi ÜZerine Bir Zaman Serisi Analizi/The Economic Determinants of Foreign Direct Investment: A Time Series Analysis on the Turkish Economy

Academic journal article Business and Economics Research Journal

Dogrudan Yabanci Yatirimlarin Ekonomik Belirleyicileri: Türkiye Ekonomisi ÜZerine Bir Zaman Serisi Analizi/The Economic Determinants of Foreign Direct Investment: A Time Series Analysis on the Turkish Economy

Article excerpt

(ProQuest: ... denotes formulae omitted.)

1. Giris

Yaklasik olarak 20. yüzyilin son çeyreginden bu yana dünya genelinde ekonomik serbestlesme egilimleri artarken pek çok ülke sermaye akimlari üzerindeki kisitlamalari da azaltmistir. Bu süreçte uluslararasi portföy yatirimlarinin yani sira dogrudan yatirim akimlari da kayda deger bir biçimde artmis, sermaye adeta uluslararasi bir nitelik kazanmaya baslamistir (Çiftci, 2009). Dünya Bankasi Dünya Kalkinma Göstergeleri verilerine göre 1970 yilinda yaklasik 10 milyar dolar olarak gerçeklesen küresel net dogrudan yabanci yatirim (DYY) girisleri zaman içinde muazzam bir artis sergilemis, 2007 yilinda yaklasik 2,4 trilyon dolarlik zirveyi görürken 2012 yilinda yaklasik 1,6 trilyon dolar olarak gerçeklesmistir. DYY akimlarindaki bu hizli gelismeler, DYY'nin nedenlerini analiz eden teorik ve ampirik çalismalarin da hizla artmasina yol açmistir.

IMF (1993), Ödemeler Dengesi El Kitabi'nda dogrudan yatirimlari; bir ekonomide yerlesik bir kurulusun uzun vadeli çikar elde etmek amaciyla diger bir ekonomideki yerlesik bir girisim üzerinden gerçeklestirdigi uluslararasi yatirim türü olarak tanimlamaktadir. Burada bahsedilen "yerlesik kurulus" tabiriyle dogrudan yatirimci, "girisim" tabiriyle de dogrudan yatirim girisimi kastedilmektedir. Dogrudan yabanci yatirimlar, yabanci portföy yatirimlarindan farkli olarak, yatirimcisina yatirim yapilan firmanin yönetimi üzerinde anlamli bir kontrol yetkisi saglamakta; ayrica, portföy yatirimlarina göre daha istikrarli bir uluslararasi yatirim türü olarak görülmektedir (IMF, 1993).

Genel olarak çok-uluslu firmalarca gerçeklestirilen DYY temelde yatirim yapilan ülkeye (ev sahibi ülke) sermaye girisine yol açmakta; böylece ev sahibi ülkenin sermaye birikimini olumlu yönde etkilemektedir. Özellikle tasarruf oranlari arzulanan yatirim talebine nispetle düsük olan gelismekte olan ülkelerde yabanci yatirimlar ilave bir tasarruf araci olarak görülmekte ve ekonomik gelisme sürecinde katki saglayabilmektedir. Nitekim, neo-klasik büyüme teorisinde DYY akimlarinin ev sahibi ülkede sermaye birikimini veya sermayenin etkinligini artirarak büyüme üzerinde geçici (kisa vadeli) bir etkiye yol açtigi öne sürülmektedir (Nair-Reichert ve Weinhold, 2001). DYY akimlari sermaye birikimine saglanan katkinin ötesinde teknoloji transferine de aracilik edebilmekte, bu yolla gelismekte olan ülkelerin ileri teknolojilere erismesine imkân saglayabilmektedir (Borensztein, De Gregorio ve Lee, 1998). DYY girisleri ile saglanan teknoloji transferi, tasma etkileri yoluyla bir bütün olarak ev sahibi ülkenin teknoloji kapasitesini yükseltebilmekte ve bu sayede verimlilik artisina yol açarak ekonomik gelisme yolunda etkili bir rol oynayabilmektedir (Kyereboah-Coleman ve Agyire-Tettey, 2008). Ne var ki, içsel büyüme teorisinde DYY akimlarinin teknoloji transferi ve tasma etkileri yoluyla ev sahibi ülkenin büyüme oranlari üzerinde kalici (uzun vadeli) bir etkiye yol açabilecegi öne sürülmektedir (Nair-Reichert ve Weinhold, 2001). DYY akimlari ayrica istihdami artirmak, döviz ihtiyacini karsilamak, yeni dis pazarlara erisilmesini kolaylastirmak, yeni teknik-bilgi ve yönetim becerileri edinilmesini saglamak gibi yollarla da ev sahibi ülkelerin gelismesinde rol oynayabilmektedir (De Mello, 1997; Asiedu, 2002).

DYY akimlarinin ev sahibi ekonomilerin gelisme süreçlerinde anlamli bir etkiye yol açmasi beklendiginden, literatürde özellikle gelismekte olan ülkeler için bu akimlarin belirleyicilerine yönelik pek çok uygulamali çalisma yer almaktadir. Bununla birlikte DYY akimlarinin belirleyicileri üzerine yapilan söz konusu çalismalar birtakim degiskenler açisindan karmasik sonuçlar verebilmektedir. Dolayisiyla bu çalismada Türkiye örnegi için yeni bir model, yöntem ve veri seti kullanilarak DYY girislerini etkiledigi öne sürülen ülkeye-özgü temel ekonomik faktörlerin analiz edilmesi amaçlanmistir. Bu kapsamda, çalismada öncelikle ilgili teorik ve ampirik literatür kisaca ele alinmis ve daha sonra Türkiye örnegi üzerine bir uygulama yapilmistir. …

Search by... Author
Show... All Results Primary Sources Peer-reviewed

Oops!

An unknown error has occurred. Please click the button below to reload the page. If the problem persists, please try again in a little while.